له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی وه‌ک ئێراندا که‌ هێشتا مۆدێرنیته‌ی سیاسی یان سیاسه‌تی به‌ مانا مۆدێرنه‌که‌ی ئه‌زموون نه‌کردووه‌، دینداره‌کان ته‌نانه‌ت له‌ وشه‌ی سیکۆلاریزم سڵ ده‌که‌نه‌وه‌. ئه‌م سڵکردنه‌وه‌یه‌ له‌ سیکۆلاریزم پشتیوانێکی حکوومه‌تیشی هه‌یه‌ و  ده‌زگاکانی بانگه‌شه‌کاری، دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌یی و رێکخستنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی وه‌ک رۆحانییه‌تیش له‌ خزمه‌تی بڵاو کردنه‌وه‌ی و ره‌گاژۆپێکردنی ئه‌و سڵکردنه‌وه‌یه‌دان. دینداره‌کان ده‌پرسن: سیکۆلاریزم چ شتێکی هه‌یه‌ که‌ ئایین نییه‌تی؟  ئایین ره‌نگه‌ له‌ چه‌ند بڕگه‌یه‌ک له‌ مێژوودا به‌هۆی فه‌رمانڕه‌وا یان شه‌رعزانه‌ دنیا په‌ره‌سته‌کانه‌وه‌ له‌ مه‌عنه‌وییه‌ت به‌تاڵ کرابێته‌وه‌ یان کرابێته‌ ئامرازێک بۆ توندوتیژی و پاره‌کۆکردنه‌وه‌، به‌ڵام ئایین هه‌میشه‌ به‌م شێوه‌یه‌ نه‌بووه‌. لانیکه‌م ده‌کرێ که‌مایه‌سییه‌کانی ئایین به‌ راڤه‌یه‌کی نوێ له‌ ئایین بڕه‌وێندرێته‌وه‌. بژاری ئایینی ریفۆرمه‌ کراو، که‌م تێچوونتر و خۆماڵیتره‌ له‌ سیکۆلاریزمێک که‌ خۆمانه‌ نییه‌ و ئایین، گرینگترین ره‌گه‌زی کلتووری ئێرانی پشت گوێ ده‌خات. ئێوه‌ یه‌کێکن له‌ شرۆڤه‌کاران و به‌رگریکارانی سیکۆلاریزمن له‌ ئێران. ئێوه‌ وتووتانه‌ سیکۆلاریزم به‌ مانای ره‌واندنه‌وه‌ی هه‌موو چه‌شنه‌ هه‌ڵاواردنێکه‌. له‌ روانگه‌ی ئێوه‌وه‌ سیکۆلاریزم واته‌ به‌شدار بوونی هه‌موان له‌ مافی یه‌کسان. بۆچی راڤه‌ی دادگه‌ریخوازانه‌ و ریفۆرمیزه‌کراوی ئایین و ده‌قه‌ ئایینییه‌کان ناتوانێ بمانگه‌یه‌نێته‌ ئه‌و خاڵه‌؟ چ پێویستییه‌ک به‌ سیکۆلاریزم له‌ئارادا هه‌یه‌؟